Örf ve Adet
Benzer koşullarda herkesçe doğru sayılan ve uyulmasına gerek duyulan kurallara örf ve adet denilir.
Çağdaş hukuk sistemlerinde örf ve adet, topluluk içinde kök salmış, uyulması zorunlu sayılan gelenek kuralları anlamına gelmektedir. Bu kurallar yasalardan farklı olarak, yetkili devlet orgammn bir işlemiyle konmak yerine, çeşitli durunilarda aynı davranış biçiminin yinelenmesiyle oluşur ve hukuku uygulayan devlet makamlarınca da yaptırım altına alınır.
Bir geleneğin örf ve adet kuralı durumuna gelebilmesi için:
1- Süreklilik,
2- Genel inanç,
3- Hukuksal yaptırım, gereklidir.
Örf ve adetin, nesnel öğesii oluşturan süreklilik göreli bir kavramdır. Bazı durumlarda bir davranışın yinelenmesi kısa süreli olsa da bu konuda sürekli bir istencin ve uygulamanın varlığını göstermeye yeter. Orf ve adetin tinsel, öznel öğesini oluşturan genel inanç, bir geleneğin bağlayıcı bir hukuk kuralı olduğu konusunda toplum bireylerinde genel bir kanının belirmiş olmasıdır. Orf ve adetin hukuksal öğesi olan yaptırım, bir geleneğin bağlayıcı ve zorlayıcı niteliğinin devlet desteği ile oluşturulmasıdır.
Örf ve adet genel olabileceği gibi yerel de olabilir. Ayrıca belli meslek alanları için geçerli örf ve adet (ticari örf ve adet vs.) kuralları da vardır. Örf ve adet medeni hukuk alanında olduğu gibi, ticaret hukuku, anayasa hukuku ve idare hukuku alanlarında da büyük önem taşımaktadır.
Türk toplumunun tüketicilerin korunması hakkındaki örf ve adeti, Abi (kardeş)’lik üzerine oturtulmuştur. Onemli olan insandır. Insanlar birbirinin kardeşidir. İlişkileri kardeşçe olmalıdır. Uretici de insandır ve bu toplumun üyesidir. Maddi bir çıkar için tüketiciler kandırılmamalı, aldatılmamalı, sömürülmemelidir.
Vicdan
Vicdan, kişinin, doğru veya iyi olam yapma doğrultusunda gelişmiş bir zorunluk duygusu çerçevesinde, kendi davranışlarını, amaçlarını ve karakterini ahlaki açıdan değerlendirmesini sağlayan psikokültürel yapıdır. Genellikle kültur ve eğitimle biçimlendirilen vicdan, her eylemin ahlaki niteliğiyle yargılaıım asım sağlamaktadır.
Vicdan, doğru ile yanlışı ayırt etmemizi sağlayan ve doğuştan gelen bir sezgisel yetenektir.
Vesika Sistemi
Vesika sistemi, kıt kaynakların ve tüketim mallarımn planlı, sınırlı dağıtımını öngören hükümet politikasıdır. Genellikle savaş, kıtlık ve benzeri olaganüstü durumlarda uygulanınaktachr.
Vesika sisteminin çeşitli türleri vardır,
1- Resmi denetimler içermeyen vesika sistemi tüketicilere tüketimlerini kısmaları yolunda tavsiyede bulunulması, satıcıların kıt malların dağıtımında çeşitli yöntemlere başvurmaları gibi yollarla uygul anmaktadır.
2- Kullanıma göre vesika sisteminde bir malın satışa sunulduğu saatler sımrlanır veya onaylanmış bütün alıcılar için miktar kısıtlaması uygulamr.
3- Değere göre vesika sisteminde standartları belirlenemeyen mallar için tüketicilerin harcayabilecekleri para miktarı kısıtlanır ve bu sımrlar içinde istedikleri malları almalarına izin verilir.
4- Puanlamaya dayalı vesika sisteminde her malın belirli bir puanı bulunur ve tüketicilerin kendilerine verilen toplam puan] arı aşmamaları istenir. Bu sistem alıcıların vesikaya bağlanmış mallar yerine başka malları ikakıe ederek kıtlığı yaydıkları ciddi kıtlık koşullarında uygulanmaktadır.
Vesika sistemi uygulanan bir ekonomide tüketicilere genellikle devlet tahvilleri alarak veya bankalardaki mevduatlarım artırarak tasarrufa yönelmeleri öğütlenir. Amaç karaborsayı önlemektir.
Vergi
Vergi, devletin gerçek ve tüzel kişilere yüklediği ekonomik yükümlülüktür. Bütün devletlerin en önemli gelir kaynağım oluşturan vergilendirmenin işlevi devlet harcamalarını karşılamaktır. Kaynak oluşturarak, kaynak dağılmunı değiştirerek ve ekonomik karar birimlerini yönlendirerek büyümeye katkıda bulunmak, gelir ve servet bölüşümunü düzenlemek de verginin diğer işlevleridir.
Vergi yükümlulüğünün paylaşılmasında benimsenen en temel ilke, toplumsal sınıf ayrımı gözetmeksizin herkesin vergi ödemesini öngörmesidir.
Bütün ülkelerde vergileri tüketiciler ödemektedir. Uretimin dinamosu olan tüketim aşamaları tüm vergileri kapsamaktadır. Ancak tüketiciler ödedikleri vergilerinin karşılığını alamamaktadır.
Gelir dağılımı adaletsizliğinin önlenmesi ve kamunun harcamalarımn ülkede yaşayan insanlara eşit paylaştırılması için, herkesin vergi mükellefi olması gerekmektedir. Vergi oranları yüksek olmamalı, hemen ödenebilecek kap asitede olmalıdır.
Tüketiciler alışverişlerinde mutlaka satış belgelerini almalıdır. Ozellikle satıcıya ödedikleri KDVnin devletin kasasına gitmesini sağlamaları gerekmektedir.
Ülkemizde hastahaneler tüketicilerin ödediği vergilerle yapıldığı, doktorlar maaşlarını bu vergilerle aldıkları halde tüketiciler hastanelerde iyi karşılanmamakta, en önemli hakları olan sağlık hizmetlerini yeterince alamamakta, horlanmakta, dışlanmakta, kapı dışarı edilmektedir.
Uluslararası Tüketici Haklarından olan, Tüketicilerin Temsil Hakkı gereği, tüketiciler kendileri ile ilgili verilen kararlarda söz sahibi olabilmeli, özellikle ödedikleri vergilerinin nerelere nasıl harcandığım izleyebilmeli ve gereksiz yere harcanan vergilerinin hesabım sorabilmelidir.
Devlet, vergisini ödemek isteyen tüketicilere kolaylıklar getirmeli, vergi ödemek işkenceye dönüşmemelidir.
Vergi daireleri ile tüketici-mükellef arasındaki kan davası ortadan kaldırılmalıdır. Devlet bireyin vergi bilincinin geliştirilmesini sağlamalıdır.
Temiz toplum için temiz hesap şarttır. Vergiyi veren hesabını sormalıdır. Daha bilinçli tüketici- mükellef, daha yaygın vergi tabam ve daha yüksek bir vergi bilinci ülkemizin kalkınnıasının ve demokrasimizin kalitesinin teminatıdır.
Türkiye?de Tüketici Eğilimleri Hakkında Bazı Değerlendirmeler
Medeni Hal
Tüketicilerin satınalma seviyeleri ile medeni halleri arasında bir ilişki bulunmaktadır. Evli tüketiciler bütün satınalma seviyelerinde (alt, orta ve üst gelir grupları), diğer tüketici gruplarına göre daha yüksek alışveriş yapmaktadır. Evli tüketicileri bekö.r ve dul-boşanmış tüketiciler takip etmektedir. Bu arada her Uç satınalma seviyesinde de kadın tüketiciler daha fazla alışveriş yapıyor.
Cinsiyet
Tüketicilerin satınalma seviyeleri ile cinsiyetleri arasında bir ilişki olmadığı görülmektedir. Hane halkı için değil de kendi ihtiyaçları için alışveriş yapan tüketicilerin kadın veya erkek olmaları, tüketim kalıpları bakımından çok fazla bir farklılık ortaya çıkarmamaktadır.
YaÅŸ
Tüketicilerin yaş grupları ile satınalma seviyeleri arasında bir ilişki vardır. Yaş grupları itibariyle tüketim kalıpları ve ihtiyaçlar farklılık göstermekte, bu da satınalma seviyelerini etkilemektedir. Gençler ile yeni ev kuranların ihtiyaç ve alışverişleri farklı olmaktadır.
Öğrenim Durumu
Tüketicilerin satınalma seviyeleri ile öğrenim durumları arasında güçlü bir ilişki vardır. Büyük mağazalardan alışveriş yapan tüketicilerin eğitim dtizeyleri satınalma seviyeleri itibariyle dağımktır. Ust satınalma seviyesinde öğrenim düzeyi çok daha yüksektir.
Meslek
Tüketicilerin gelir seviyeleri ile meslekleri arasında bir ilgi vardır. Bilindiği gibi meslek grupları arasında gelir farklilıkları bulunmaktadır. Bir işçi veya memur ile serbest meslek erbabımn kazançları farklıdır. İşçi ve memurlar alt gelir gruplarında, serbest meslek mensupları ise orta ve üst gelir gruplarında yoğunlaşmıştır.
Ev Dışında Yemek Yeme
Tüketicilerin satınalma seviyeleri ile ev dışında yemek yeme sıklıkları arasında bir ilişki bulunmaktadır. Satınalma seviyesi yüksek olan tüketiciler dışarıda daha sık yemek yemektedirler. Dışarıda hiç yemek yemeyenlerin oranı alt satınalma seviyelerinde daha yüksektir. Ancak alt satınalma seviyelerinde de çalışma hayatımn tabii sonucu olarak dışarıda yemek yenilmektedir.
Yurt Dışına Seyahat Etme
Tüketicilerin satınalma seviyeleri ile yurt dışına seyahat etmeleri arasında güçlü bir ilgi vardır. Alt sanıtalma seviyelerinde dışarıya hiç seyahat etmeme durumu ağırlık kazamrken üst satınalma seviyelerinde dışarıya birden fazla seyahat etme durıımu ağırlıklı olarak görülmektedir.
Yeni Ürünleri Deneme
Tüketicilerin satınalma seviyeleri ile yeni ürünleri deneme alışkanlığı arasında bir ilgi vardır. Her üç seviyede de genelde yeni ürünlerin bir süre sonra denendiği görtilmüştür. Yine de yeni çıkan ürünleri hiç denemeyenler alt satınalma seviyesinde yoğunlaşmakta, hemen deneyenler de üst satmalma seviyelerinde artmaktadır. Yeni ürün deneme alışkanlığı, gelir düzeyi ile birlikte eğitim ve kültür seviyesi ve hatta yaşama tarzları ile yakın ilgilidir. Ozellikle modayı takip edenler, yeni çıkan ürünleri hemen deneyenler grubunda olanlardır.
Hobiler
Tüketicilerin gelir seviyeleri ile hobileri arasında bir ilgi vardır. Tüketicilerin hobileri gelir seviyelerine bağlı olarak değişmekle birlikte özellikle futbol, voleybol ve basketbolün her gelir seviyesinde en fazla benimsenen hobi olduğu görülmüştür. Düşük gelirli gelir seviyelerinde dikiş nakışın ön ptena geçtiği, orta ve üst gelir seviyesinde ise sinema ve tiyatro önemli hobilerdir.
Geliri Temin Periyodu
Tüketicilerin gelirlerini temin periyodu ile satınalma seviyeleri arasında bir ilgi vardır. Genellikle gelirini aylık olarak temin eden tüketiciler tüm satınalma seviyelerinde daha yüksek oranlarda alışveriş yapmaktadır. Hane halkının aylık geliri arttıkça satınalma gücü de artmaktadır. Hane halkında çalışan sayısı arttıkça gelir de artacağından doğal olarak satın alma seviyesi de yükselecektir.
Gelir Gider Dengesi
Tüketicilerin satınalma seviyeleri ile bütçelerinin dengede olup olmadıkları arasında kuvvetli bir ilişki vardır. Giderine göre geliri fazla olan tüketicilerin alt seviyede satınalmada bulunma duruniları oldukça düşüktür. Gelirine göre diğeri fazla olan tüketiciler ise çoğunlukla alt ve orta seviyede alışveriş yapmaktadır.
Ev Sahibi Olma
Toplumdan topluma farklıliklar göstermekle beraber kişilerin ekonomik özelliklerinin belirlenmesinde ev sahibi olmaları genellikle bir gösterge olmuştur. Tüketicilerin gelir seviyeleri ile kendi evine sahip olma durumları arasında gerçek bir ilgi vardır. Gelir seviyesi yükseldikçe ev sahibi olma oranları da y-ukselmektedir. Ust gelir seviyelerinde ev sahibi olma oranı %84tür. Aynı şekilde gelir seviyesidüşttıkçe ev sahibi olma oranı da düşmektedir.
Otomobil Sahibi Olma
Tüketicilerin gelir seviyesi ile araba sahibi olmaları arasında güçlü bir ilişki vardır. Gelir seviyesi yükseldikçe otomobil sahibi olma durumu da artmaktadır. Ust gelir seviyesinde tüketicilerin hemen hepsinin arabası vardır. Otomobil sahibi olmak, her ne kadar gelir seviyesine bağlı ise de günümüzün yaşama şartları karşısında bir lüks değil artık bir ihtiyaç olmaktadır.
Türkiye?de Perakendeci Kuruluşların Sınıflandırılması
A— GIDA MADDELERI, TÜTÜN, BAKKALIYE PERAKENDECİLERİ
1—Hububat, un, kepek ve hayvan yemi perakende satışı
2— Ekmek ve benzeri pişmiş gıda satışı, simitçiler vs.
3- Bakkal dükkünları, şarküteriler, hazır mezeciler vs.
vs.)
4- Mandıra ürünleri (süt, yoğurt, tereyağ, peynir
5- Et ve tavuk satışı (kasaplar, tavukçular)
6- Balık
7- Taze meyve, sebze satışı (manavlar, perakende mal satışları)
8- Pasta, karamela, şeker ve helva perakende satışı,
9- Kuruyemiş ve kahve satışı
10- içki, sigara, tütün vs. satışı.
B- MENSUCAT, GÄ°YÄ°M EÅžYASI VE DERÄ° EÅžYA PERAKENDECÄ°LERÄ°
1- Manifatura mağazaları
2- Tuhafiye (iplik, düğme, dantel vs.)
3- Hazır elbise (konfeksiyon) satanlar
4- Ayakkabı, terlik ve diğer perakende satışı (deri, p]astik, tahta vs)
5- Şapka ve kasket satışı
6- Giyim eşyası ve ayakkabı dışındaki deri ve benzeri eşya (çanta, bavul, kemer, portföy vs.)
7- Yukarıda sımflandırılmamış giyim eşyası satışı, örneği şemsiye.
C- MOBÄ°LYA VE EV EÅžYASI PERAKENDECÄ°LERÄ°
1- Metal mobilya
2- Ağaç mobilya
3- Halı, kilim, çul
4- Radyo, TV, pikap, teyp, buzdolabı, çamaşır makinesi, dikiş makinesi, elektrik süpürgesi vs.
5- Yukarıda belirtilenler dışında ev eşyası (battaniye, yorgan, yastık, çarşaf, örtü, pike vs.)
6- Kullanılmış mobilya ve eşyası
D- MADENÄ° EÅžYA, CAM, PORSELEN, ELEKTRÄ°KLÄ° EV ALETLERÄ° PERAKENDECÄ°LERÄ°
1.- Çini porselen ve cam eşya (mutfak eşyası, biblolar, vazolar, avize, züccaciye)
2- Madeni eşya (ev eşyası, mutfak eşyası, çatal, bıçak vs.)
3- Alet ve edevat (nalburiye dahil)
4- Elektrikli ev aletleri ve malzemesi (radyo. buzdolabı hariç)
E— İLAÇ VE ITRIYAT PERAKENDECİLERİ
1- Eczaneler
2- Itrıyat, parfiuneri, kozmetik maddeleri
F- KERESTE VE Ä°NÅžAAT MALZEMESÄ° PERAKENDECÄ°LERÄ°
1- Kontraplak, formika vs.
2- Metal doğrama (kapı, pencere vs.)
3- Cam perakende satışı (cam eşya hariç)
4- Sıhhi tesisat (fayans, küvet vs.)
5- Marley, yer karoları, muşanıba, parke vs.
6- Çimento, kireç, alçı, kiremit, tuğla, kum
7- DiÄŸer inÅŸaat malzemesi
G- MAKİNE ULAŞTIRMA ARAÇLARI VE YEDEK PARÇA PERAKENDECİLERI
1- Makine ve yedek parça (elektrik malzemeleri hariç) tarım, sınai makine, tekstil makine, ağaç ve metal işleyen makine ve yedek parçalar.
2- Elektrikli makineler ve yedek parça satışı,
3- Otomobil, kamyon, motosiklet ve yedek parçaları,
4- Büro ve muhasebe makinaları,
5- Diğer makine ve ulaşım araçları, el arabaları, çocuk arabaları,
H- BÃœYÃœK MAÄžAZALAR YAKIT, KÄ°TAP, GAZETE, KIRTASÄ°YE PERAKENDE CÄ°LERÄ°
1- Büyük mağazalar (her çeşit eşya, gıda maddeleri vs.)
2- Akaryakıt (benzin, mazot vs.)
3- Yakıt maddeleri satışı (kömür, odun, sıvı gaz)
4- Kitap, gazete, dergi satışı
5- Kırtasiye, büro malzemeleri vs.
K- DÄ°ÄžER PERAKENDECÄ°LER
1- Mücevherat ve saat
2- Antika ve turistik eÅŸya
3- Optik eşya, mesleki ve ilmi aletler ve cihazlar satışı
4- Oyuncak satışı
5- Plak ve müzik aletleri satışı
6- Sebze ve meyve komisyoncusu kabzımallar
7- Piyango, damga pulu, toto, sayısal loto
8- Çiçekçilik
9- Arıcı ve kuşçular
10- Cenaze levazımatçıları
11- Yukarıda sımflandırılmamış diğer perakende satışlar.
Tüketimi Denetleme
Tüketimi denetleme, belli malların tüketiminin önlenmesi veya denetlenmesine ilişkin hukuki düzenlemedir.
Tüketimi denetlemek terimi başlangıçta gıda, içki, giyim ve ev eşyasında, genellikle dinsel veya ahlaki nedenlerle savurganlığı sınırlamaya yönelik düzenlemeler için kullanılmıştır. Son zamanlarda, belli malların üretimini veya tüketimini doğrudan yasaklayan yasalar gibi, bunların tüketimini satış vergileriyle dolaylı olarak sınırlandırmaya çalışan yasalar da bu kapsamda ele alınmaktadır. Günümüzdeki düzenlemeler genellikle dinsel, ahlaki veya sosyal gerekçelerle savunulmakla birlikte, çoğu kez devlet için sağladıkları gelir nedeniyle yurürlükte tutulmaktadır.
Son yıllarda çevreyi kirletici ve bozucu bazı maddelerin üretim ve kallammına yasak getirilmiştir. Bunların başında statosferdeki ozon molekülleri üzerinde yıkıcı etkisi olan gazlar ve özellikle aerosol kapI arında kullanılan klorofluiorokarbonlar gelmektediı’.
Tüketicinin Korunması ve Ä°ÅŸ Ahlakı ile Ä°lgili Kuran-i Kerim’ den Ayetler
A- SÖZÜNBE DURMAK
Söz: 5/1 Maide Suresi s.105
‘Ey inananlar, sözlerinizi yerine getirin’ 5/89 Maide Suresi s.121
‘…Yemin ettiÄŸinizde yeminlerinizi tutun.’ Ahde Vefa: 2/177 Bakara Suresi s.26 ‘Lakin iyi olanlar… söz verdiklerinde sözlerini tutanlardır… IÅŸte onlar doÄŸru olanlardır.’
3/76 Ali Ä°mran Suresi s.58
‘…ahdini yerine getiren ve günahtan sakınan bilsin ki, Allah sakınanları sever’
3/77 Ali Ä°mran Suresi s.58
‘Allah’ın ahdini ve yeminlerini az bir değere değişenlerin, ahirette bir payları yoktur.’
16/91 Nahl Suresi s.276
‘Ahidleştiğiniz zaman Allah’ın ahdini yerine getirin. Allah’ı kendinize kefil kılarak sağlama bağladığınız yeminleri bozmayın. Allah yaptıklarımzı şüphesiz bilir.’
48/10 Fetih Suresi s.510
‘Verdiği sözden dönen, ancak kendi aleyhine dönmüş olur. Allah’a verdiği sözü yerine getirene, Allah büyük mükafat verecektir.’
23/8 Müminun Suresi s.341
‘Onlar emanetlerini ve sözlerini yerine getirirler.’ 70/32-35 Mearic Suresi s.568 ‘…emanetlerini ve sözlerini yerine getirenler.’ 5/13 Maide Suresi s.108
‘Sözlerini bozdukları için onlara lanet ettik.’
B- HELAL RIZIK
2/168 Bakara Suresi s.24
‘…helal ÅŸeylerden yiyin…’
5/87 Maide Suresi s.121
Ey inananlar Allah’ın size helal ettiği temiz şeyleri haram kılmayın, hududu da aşmayın.’
5/87 Maide Suresi s.121
‘Allah’ın size verdiği rızıktan temiz ve helal olarak yiyin!
16/114 Nah! Suresi s. 279
‘Allah’ın size helal ve temiz olarak verdiği rızıklardan yiyin. Onun nimetine şükredin.’
C— İSRAF
7/31 A’rafSuresi s.153
‘Ey ademoÄŸulları… yiyin için fakat israf etmeyin. Allah israf edenleri sevmez.’
D— DOĞRU TERAZİ-TAM ÖLÇMEK
Ölçü-Aldatma: 83/1-3 Mutaflifin Suresi s.587 ‘İnsanlardan kendileri için bir şeyi ölçerek aldıkları zaman tam alan: ama onlara bir şeyi ölçüp tartarak verdiklerinde eksik tutan kimselerin vay haline!’
Ölçü Tartı: 17/35 İsra Suresi s.284
‘Bir şeyi ölçtüğünüz zaman, ölçüyü tam tutun, doğru teraziyle tartın. Böyle yapmak sonuç itibariyle daha güzel ve daha iyidir.’
Ölçü: 42/17 Şura Suresi s.484
‘Gerçekten Kur’anı ve ölçüyü (adalet terazisi) indiren Allah’tır.’
Ölçü-Tartı: 6/152 En’am Suresi s. 148 ölçüyü ve tartıyı doğru yapın.’
7/85 A’rafSuresi s.160
ve tartıyı tam yapın. Insanların eşyalarını eksik vermeyin.., yeryüzünde bozgunculuk yap- mayın.’
11/84 Hud Suresi s.230
ederken) ölçüyü, tartıyı eksik tut-
11/85 Hud Suresi s.230
‘Olçüyu ve tartıyı tamamı tamamına yapın: in-
sanlara eşyalarını eksik vermeyin: yeryüzünde boz
gunculuk yaparak karışıklık çıkarmayın.’
26/181-182-183 Åžuara Suresi s.373
‘Ölçüyü tam yapın, eksiltenlerden olmayın. Doğru
terazi ile tartın. Insanların hakkını azaltmayın. Yer-
yüzünde bozgunculak yaparak karışıklık çı-
55/8-9 Rahman Suresi s.530
‘1-2. Rahman olan Allah Kur’anı öğretti. 3-4. in-
yarattı, ona konuşmayı öğretti. 5. Güneş ve ayın
hareketleri bir hesaba göredir. 6. Bitkiler ve ağaçlaı’
buyruğuna boyun eğerler. 7. 0, göğü yük-
seltmiştir, tartıyı koymuştur. 8. Artık tartıda tecavuz
etmeyin. 9. Tartmayı doğru yapın, tartıyı eksik tut-
10. Allah, yeri canlı yaratıklar için meydana
getirmiştir.’
17/35 Ä°sra Suresi s.284
‘Bir şeyi ölçtüğünüz zaman tam ölçün ve doğru
terazi ile tartın. Böyle yapmak, sonuç itibariyle daha
ve daha iyidir.’
E— TİCARET ALIŞ VERİŞ
Ticaret: 4/29 Nisa Suresi s.82
‘Ey inananlar. Mallarımzı aranızda haksızlıkla
değil, karşılıklı rıza ile yapılan ticaretle yiyin, haram
ile nefsinizi mahvetmeyin. Allah şüphesiz ki size der.’
Alışveriş-Faiz 2/275 Bakara Suresi s.46
‘…Allah alışveriÅŸi helal, faizi haram kıldı.’
‘Ey insanlar. AIlah’dan korkun. Kazanç hu
‘(Alışveriş
susunda olçulü olun. Muhakkak ki, hiç kimse (ge
mayın.’ cikmiş olsa bile) takdir edilen rızkım elde etmedikçe
ölmez. Ölçüyü aşmayın. Helal olanı alın, haram olanı
bırakın.’
‘Kanaatkü.r aziz, tamahkü.r ise zelil olur.’
AliÅŸveriÅŸte doÄŸruluk konusunda:
‘Güvenilir ve dürüst tüccar, nebiler, sıddıklar ve
şehidlerle beraberdir.’
‘Bizi aldatan bizden değildir.’
Alışverişte lüzumsuz yemin edilmemesi hak
karmayın.’ kında:
‘Yemin kazancı artırır, fakat bereketi yok eder.’
‘Allah, kıyamet gününde, çok yemin eden sa
sanı
tıcının yüzüne bakmaz.’
Satıcının malını övmemesi ve alıcırnn da kö
Onun
tülememesi konusunda:
‘Malını satarken medhetmeyen, alırken de zem
mayın.
metmeyen ttıccarın kazancı, kazançların en te
mizlerindendir.’
Alışveriş, borç ve alacak hususunda vefalı ve mü
samahalı davranılması:
‘Allah, satarken ve alırken kolaylık gosteren, ala
güzel
cağını tahsilde mülayim (anlayışlı) davranan kişiye
rahmet etsin.’
‘Insanların en hayırlısı borcunu en iyi şekilde
ödeyendir.’
Alışverişte taraflardan birisi vazgeçerse ne ola-
cağı hususunda:
‘Kim alışverişte, müslümamn akdi bozma isteğine
uyarsa, Allah da onu kıyamet gününde ka.yıp düş
ınerhamet mekten korur.
Ölçü ve tartı ile uğraşanlara hitaben:
‘Sizler, sizden önceki bir çok limmetlerin helak
olduğu bir işi deruhte ediyorsunuz (Dikkat ediniz.)’
Verilen sözlerin yerine getirilmesi konusunda:
‘Mü’minler (inananlar), yaptıkları şartlara (ver-
dikleri sözlere) riayetkürdırlar (uyarlar).’
‘Haset etmeyin, birbirinize sırt çevirmeyin, buğ
zetmeyin, alakayı kesmeyin, Ey Allah’ın kulları.
Allah’ın emrettiği gibi kardeş olun.’
Tüketicinin Korunması ve Ä°ÅŸ Ahlakı ile Ä°lgili Hadis’i Åžerifler
Hz. Peygamber (S.A.V) Efendimiz buyuruyorlar:
Hangi kazancın daha hayırlı olduğu sorulduğunda:
‘Kişinin bizzat çalışması ve hileden uzak olarak
yaptığı ticaretten elde ettiğidir.’
Helal yoldan ticaret yapanların manevi dereceleri
hakkında:
‘Dürüst ve güvenilir tacir, peygamberler, sıd
dıklar, salihler ve şehitlerle beraberdir.’
Kazancın helal ve temiz olması konusunda:
‘Mü’min bal arısı gibidir. Ancak temiz yer ve sa-
dece temiz yedirir.’
‘Allah temizdir, ancak temiz olanı kabul eder.’
hakkında:‘Ey insanlar. AIlah’dan korkun. Kazanç hu
‘(Alışveriş
susunda olçulü olun. Muhakkak ki, hiç kimse (ge
mayın.’ cikmiş olsa bile) takdir edilen rızkım elde etmedikçe
ölmez. Ölçüyü aşmayın. Helal olanı alın, haram olanı
bırakın.’
‘Kanaatkü.r aziz, tamahkü.r ise zelil olur.’
AliÅŸveriÅŸte doÄŸruluk konusunda:
‘Güvenilir ve dürüst tüccar, nebiler, sıddıklar ve
şehidlerle beraberdir.’
‘Bizi aldatan bizden değildir.’
Alışverişte lüzumsuz yemin edilmemesi hak
karmayın.’ kında:
‘Yemin kazancı artırır, fakat bereketi yok eder.’
‘Allah, kıyamet gününde, çok yemin eden sa
sanı
tıcının yüzüne bakmaz.’
Satıcının malını övmemesi ve alıcırnn da kö
Onun
tülememesi konusunda:
‘Malını satarken medhetmeyen, alırken de zem
mayın.
metmeyen ttıccarın kazancı, kazançların en te
mizlerindendir.’
Alışveriş, borç ve alacak hususunda vefalı ve mü
samahalı davranılması:
‘Allah, satarken ve alırken kolaylık gosteren, ala
güzel
cağını tahsilde mülayim (anlayışlı) davranan kişiye
rahmet etsin.’
‘Insanların en hayırlısı borcunu en iyi şekilde
ödeyendir.’
Alışverişte taraflardan birisi vazgeçerse ne ola-
cağı hususunda:
‘Kim alışverişte, müslümamn akdi bozma isteğine
uyarsa, Allah da onu kıyamet gününde ka.yıp düş
ınerhamet
mekten korur.
Ölçü ve tartı ile uğraşanlara hitaben:
‘Sizler, sizden önceki bir çok limmetlerin helak
olduğu bir işi deruhte ediyorsunuz (Dikkat ediniz.)’
Verilen sözlerin yerine getirilmesi konusunda:
‘Mü’minler (inananlar), yaptıkları şartlara (ver-
dikleri sözlere) riayetkürdırlar (uyarlar).’
‘Haset etmeyin, birbirinize sırt çevirmeyin, buğ
zetmeyin, alakayı kesmeyin, Ey Allah’ın kulları.
Allah’ın emrettiği gibi kardeş olun.’
Tövbe
Kelime anlanu dönmek olan tövbe, işlenen bir günahtan pişmanlık duyarak bir daha işlemekten vazgeçmektir.
Kuranı Kerim’de birçok ayette tövbenin gereğinden ve koşullarından bahsedilmektedir. Bu ayetlere göre herhangi bir dünyasal zarar veya yarar düşüncesiyle kötülüğünün bilincine varan kişinin Allah rızası için hareketinden vazgeçmesidir.
Gerçek bir tövbe, işlenen günahtan pişmanlık duymak, yerine getirilmemiş farz görevleri yerine getirmek, kul hakkım ilgilendiriyorsa, hemen vermek, bir daha aynı günahı işlememek, kendisini düzeltmek ve Allah’ın emirlerine uymaktır.
Alışveriş yapılırken üretici ve satıcılar tarafından tüketicilere satılan ayıplı, kalitesiz ve sağlıksız bir mal veya hizmet, kul hakkıdır. Uretici ve satıcı kişiler, kul hakkı yemiş durumdadırlar. Kul hakkı için tövbe etmek ancak aldığını hemen vermekle olur.